विश्व सिमसार क्षेत्रमा सुचीकृत जगदीशपुर तालमा मानवीय अतिक्रमण बढेका कारण चराको संख्या निरन्तर घटदै गएको छ । चराको स्वर्गका रुपमा चिनिने तालमा मानवीय क्रियाकलाप बढेकाकारण चराको संख्या निरन्तर घटदै गएका हुन ।
नेपाल पंक्षीविद संघको आयोजनामा पुस १९ देखि माघ ४ सम्म गरिएको चरा गणनाकोक्रममा जगदीशपुरमा बिगत ८ वर्षसम्म जगीशपुरमा ५५ प्रतिशतले चराको संख्या घटेको पाइएको हो ।
संघका अध्यक्ष हठन चौधरी, बिपिन अधिकारी, दिक्षा ज्ञवाली, दुर्गादेवी चौधरीले तालमा २ दिनसम्म गरेको गणनाले एकै वर्षमा २ हजार ५५० चराको संख्या घटेको देखिएको हो । सन् २०१८ मा २३ हजार चरा गणना गरिएकामा २०२६ मा घटेर १० हजार २ सय ८२ चरा गणना गरिएको चराविद् हठन चौधरीले बताए ।
तालमा सन् २०२५ मा ४८ प्रजातिका १२ हजार ८ सय ३२ चरा गणना गरिएकामा २०२६ मा ४१ प्रजातिका १० हजार २ सय ८२ चरा गणना गरिएको उनले बताए । गत वर्ष भन्दा यस वर्ष ४ प्रजाति समेत प्रजाति पनि घटेका छन् । तालमा यस वर्ष मरुल ४ हजार ८३, सुनजुरे हास ३ हजार ७४७ चरा फेला परेको हो ।
बेल्चा ठुटे र हरियो टाउके बाहेक सबै प्रजातिका चराहरुको संख्या घटेका छन । सन २०२५ मा बेल्चा ठुडे ३३ भेटिएकोमा सन २०२६ मा ५३ तथा सन २०२५ मा हरियो टाउके २९ भेटिएकोमा सन २०२६ मा ८३ वटा फेला परेको हो । तालमा भौतिक निर्माणसंगै ढुंगा संचालन गरिएको छ । जसले गर्दा मानबीय गतिबिधि समेत बढेका छन । त्यसको प्रत्यक्ष असर चरामा परेको चौधरीले बताए । जगदीशपुर ताल बिश्व सिमसार क्षेत्रमा सुचीकृत तथा लुम्बिनी प्रदेश कै पहिलो पंक्षी संरक्षण क्षेत्र समेत हो । चराले उत्तर बातावरण नपाउदा जगदीशपुरमा चरको संख्यामा निरन्तर गिरावट आएको पंक्षीबिदको ठहर छ ।
मानवीय अतिक्रमण र संरचना निर्माणका कारण चराको बासस्थान समेत संकटमा परेको उनीहरुको भनाई छ । तालमा डुंगा संचालन, पिकनिक स्पट, ध्वनी प्रदुषण, नदीजन्य पदार्थको अनियन्त्रित ढुवानी लगायतले पंक्षीहरुलाई ठुलो असर परेको हो । कपिलवस्तु नगरपालिका ९ मा पर्ने ताल सन् २००३ मा विश्व सीमसारमा सूचीकृत भएको थियो। जैविक विविधता, सीमसार र चराका कारण महत्त्वपूर्ण मानिएकाले स्विट्जरल्यान्डमा रहेको रामसार सचिवालयले सूचीकृत गरेको थियो।
पानी चरा खासगरी जाडो छल्न हिउदयाममा नेपाल आउँछन्। चराहरु तालमा साइबेरिया, रुस, चीन, मंगोलिया, मध्य एसियाका तुर्केमिनिस्ता र किर्गिस्तानलगायतबाट आउने गर्छ। प्रत्येक वर्ष संख्या बढ्नुले तराईमा जगदीशपुर उपयुक्त बासस्थल बनेको थियो। १ सय ५७ हेक्टरमा फैलिएको कृत्रिम रुपमा बनेको मुलुकको सबैभन्दा ठूलो ताल हो ।
उता जगदीशपुर जलायस बहुसरोकार मंचका अध्यक्ष ललित गुरुङले ताललाई केवल पंक्षीको संख्यासँग जोडन नहुने बताए । उनले तालको दिगो विकास संरक्षण सहीत पर्यटन र रोजगारीसंग जोडनु पर्न उनले बताए ।
प्रकाशित मिति: २०८२ माघ १९ गते
